هنگام استفاده از دستگاه زردی، معمولاً باید لباس نوزاد را درآورد تا نور فتوتراپی به سطح بیشتری از پوست برسد. در بسیاری از روش‌های متداول فتوتراپی، نوزاد فقط پوشک دارد و از محافظ چشم مناسب استفاده می‌کند؛ بااین‌حال، نحوه پوشاندن نوزاد به نوع دستگاه، روش درمان و دستورالعمل تیم درمان بستگی دارد. بنابراین، پیش از شروع درمان در منزل، لازم است والدین روش صحیح استفاده از دستگاه را یاد بگیرند.
لباس نوزاد هنگام فتوتراپی فقط به راحتی او مربوط نیست؛ میزان پوست در معرض نور، حفظ دمای بدن، تغذیه کافی و محافظت از چشم‌ها نیز اهمیت دارند. در این مقاله توضیح می‌دهیم هنگام استفاده از دستگاه زردی چه نکاتی را رعایت کنید، پوشک نوزاد چگونه باشد و در چه شرایطی باید از پزشک راهنمایی بگیرید.
فهرست مطالب
لباس مناسب نوزاد زیر نور فتوتراپی چیست؟
نوع پوشش نوزاد به فناوری دستگاه و نحوه تابش نور بستگی دارد. در دستگاه‌های بالاسر، هرچه سطح بیشتری از پوست در معرض نور قرار بگیرد، امکان بهره‌مندی از درمان بیشتر میشود؛ به همین دلیل معمولاً از پوشاندن بدن با لباس خودداری میشود. در مقابل، دستگاه‌های دارای پد یا پتوی فیبر نوری شرایط متفاوتی دارند و نحوه قرارگیری نوزاد روی سطح نوردهنده اهمیت پیدا می‌کند. بنابراین پیش از شروع درمان، باید دستورالعمل همان دستگاه و توصیه کادر درمان را ملاک قرار دهید.
اگر نوزاد در منزل تحت درمان است، مطابق دستورالعمل دستگاه و آموزش فرد مسئول درمان عمل کنید. بدون هماهنگی با پزشک، لباس، پوشش یا وسیله‌ای روی بدن نوزاد قرار ندهید که مانع رسیدن نور درمانی به پوست شود.
به‌طور خلاصه، هنگام انتخاب پوشش نوزاد به این موارد توجه کنید:
- لباس: در فتوتراپی نوری بالاسر، معمولاً لباس از تن نوزاد خارج میشود.
- پوشک: در بسیاری از روش‌های متداول می‌توان از پوشک استفاده کرد؛ اما پوشک برای محافظت از اندام تناسلی در برابر نور ضروری شناخته نشده و نحوه استفاده از آن باید با روش درمان هماهنگ باشد.
- محافظ چشم: در دستگاه‌های بالاسر، از محافظ چشم مخصوص طبق دستورالعمل درمان استفاده کنید.
- پتو و قنداق: بدون تأیید تیم درمان، نوزاد را با پتو یا قنداق نپوشانید؛ زیرا ممکن است سطح پوست در معرض نور را کاهش دهند یا بر دمای بدن تأثیر بگذارند.
آیا هنگام فتوتراپی باید لباس نوزاد را کاملاً درآورد؟
در فتوتراپی معمول با نور بالاسر، درآوردن لباس باعث میشود نور به سطح بیشتری از پوست برسد و درمان مؤثرتر انجام شود. به همین دلیل، نوزاد در بسیاری از موارد بدون لباس و با پوشک در زیر دستگاه قرار می‌گیرد. البته این موضوع به معنای آن نیست که نوزاد باید در هر شرایطی کاملاً برهنه باشد یا پوشش او را بدون توجه به نوع دستگاه تغییر دهید.
برای مثال، در روش‌هایی که از پتو یا تشک فیبر نوری استفاده می‌کنند، نحوه قرارگیری نوزاد و پوشش مناسب ممکن است متفاوت باشد. در چنین شرایطی باید دستورالعمل همان وسیله را رعایت کنید؛ زیرا بعضی پوشش‌ها ممکن است با عملکرد دستگاه تداخل داشته باشند.
اگر نگران سرد شدن نوزاد هستید، به‌جای پوشاندن خودسرانه او، دمای بدن و شرایط محیط را طبق راهنمای تیم درمان بررسی کنید. در صورت نیاز به تغییر پوشش، از پزشک یا فرد آموزش‌دیده سؤال کنید.
نکته مهم: اگر نوزاد نارس است، وزن کمی دارد یا در تنظیم دمای بدن مشکل دارد، باید درباره شرایط فتوتراپی و مراقبت از او راهنمایی اختصاصی دریافت کنید. این نوزادان ممکن است به مراقبت و پایش دقیق‌تری نیاز داشته باشند.
نوزاد هنگام استفاده از دستگاه زردی باید پوشک داشته باشد؟
در بسیاری از روش‌های متداول فتوتراپی، استفاده از پوشک امکان‌پذیر است. پوشک به رعایت بهداشت کمک می‌کند و تعویض آن نیز آسان‌تر است. بااین‌حال، پوشک سطحی از پوست را می‌پوشاند و ممکن است میزان تماس آن قسمت با نور را کاهش دهد؛ بنابراین، نحوه استفاده از پوشک باید با نوع دستگاه و دستورالعمل درمان هماهنگ باشد.
نگرانی درباره محافظت از اندام تناسلی در برابر نور نیز نباید به تصمیم‌گیری خودسرانه منجر شود. گزارش فنی آکادمی اطفال آمریکا اشاره می‌کند که استفاده از پوشک عمدتاً برای رعایت بهداشت است و شواهد، ضرورت آن را برای محافظت از غدد جنسی تأیید نکرده‌اند.
هنگام استفاده از پوشک به این نکات توجه کنید:
- از پوشکی با اندازه مناسب استفاده کنید تا پوست نوزاد را بیش از حد بپوشاند یا به بدن او فشار وارد کند.
- پوشک خیس یا آلوده را به‌موقع تعویض کنید.
- هنگام تعویض پوشک، پوست نوزاد را از نظر قرمزی، تحریک یا آسیب بررسی کنید.
- برای افزایش سطح تماس پوست با نور، پوشک را خودسرانه حذف نکنید؛ ابتدا دستورالعمل دستگاه و توصیه تیم درمان را بررسی کنید.
اگر درباره پوشک مناسب یا نحوه قرارگیری آن تردید دارید، از فردی که استفاده از دستگاه را به شما آموزش داده است راهنمایی بگیرید.
چرا میزان تماس پوست با نور فتوتراپی اهمیت دارد؟
فتوتراپی با استفاده از نور در طول موج مناسب، به تبدیل بیلیروبین موجود در پوست به شکل‌هایی کمک می‌کند که بدن نوزاد بتواند آن‌ها را آسان‌تر دفع کند. به همین دلیل، میزان نوری که به پوست می‌رسد یکی از عوامل مؤثر بر عملکرد درمان است.
لباس، پتو یا پوشش‌های غیرضروری می‌توانند بخشی از پوست را از نور محروم کنند. علاوه بر سطح پوست در معرض نور، شدت تابش، فاصله مناسب از منبع نور و مشخصات دستگاه نیز در مقدار نور درمانی دریافتی نقش دارند.
برای اینکه فتوتراپی طبق برنامه درمانی انجام شود:
- لباس‌های غیرضروری را در روش‌هایی که به تماس مستقیم نور با پوست نیاز دارند، کنار بگذارید.
- دستگاه را در فاصله تعیینشده توسط سازنده یا تیم درمان قرار دهید.
- از قرار دادن پارچه یا وسیله‌ای که مسیر نور را مسدود می‌کند خودداری کنید.
- شدت نور یا تنظیمات دستگاه را بدون آموزش و اجازه فرد مسئول تغییر ندهید.
بیشتر کردن سطح پوست در معرض نور به معنای افزایش خودسرانه شدت درمان نیست. هدف، استفاده صحیح از دستگاه و رساندن نور مناسب به نوزاد است. میزان بیلیروبین و پاسخ نوزاد به درمان نیز باید طبق برنامه پزشکی پیگیری شود.
متن انگلیسی:During phototherapy, ensure treatment is applied to the maximum area of skin
ترجمه فارسی: «در طول فتوتراپی، اطمینان حاصل کنید که درمان تا حد امکان بیشترین سطح از پوست نوزاد را پوشش می‌دهد.»
منبع: https://www.nice.org
آیا نوع دستگاه زردی در نحوه پوشاندن نوزاد تأثیر دارد؟
بله. همه دستگاه‌های فتوتراپی ساختار و روش استفاده یکسانی ندارند. برخی از آن‌ها نور را از بالا به پوست می‌تابانند، درحالی‌که بعضی مدل‌ها از سطح نورانی یا پتوهای فیبر نوری استفاده می‌کنند. به همین دلیل، نمی‌توان برای تمام مدل‌ها یک دستور ثابت درباره لباس و پوشک ارائه کرد.
| نوع دستگاه | نکته مربوط به پوشش نوزاد |
|---|---|
| دستگاه نوری بالاسر | معمولاً لباس نوزاد خارج میشود و طبق دستور درمان از پوشک و محافظ چشم استفاده میشود. |
| دستگاه دارای پتو یا تشک فیبر نوری | نحوه قرارگیری بدن و پوشش باید مطابق راهنمای همان دستگاه باشد. |
| دستگاه‌های ترکیبی یا روش‌های تخصصی | دستورالعمل اختصاصی تیم درمان و سازنده دستگاه اولویت دارد. |
این جدول یک راهنمای کلی است و جایگزین دستورالعمل مدل مشخص دستگاه نیست. حتی اگر قبلاً از دستگاه دیگری استفاده کرده‌اید، فرض نکنید روش پوشاندن نوزاد در مدل جدید نیز دقیقاً یکسان است.
هنگام تحویل دستگاه در منزل، از فرد آموزش‌دهنده بخواهید روش صحیح قرار دادن نوزاد، پوشک، محافظ چشم و فاصله مناسب را عملاً نشان دهد. اگر دستورالعمل دستگاه با توصیه‌ای که قبلاً دریافت کرده‌اید متفاوت است، پیش از ادامه درمان موضوع را با پزشک یا مسئول درمان روشن کنید.
چگونه از سرد شدن یا بیش از حد گرم شدن نوزاد جلوگیری کنیم؟
نوزادان، به‌ویژه نوزادان کم‌وزن یا نارس، در تنظیم دمای بدن آسیب‌پذیرتر هستند. در طول فتوتراپی نیز باید وضعیت دمایی آن‌ها متناسب با شرایطشان بررسی شود. صرفاً کم کردن لباس به معنای خطرناک بودن درمان نیست؛ همان‌طور که گرم بودن اتاق هم تضمین نمی‌کند دمای بدن نوزاد مناسب است.
برای مراقبت بهتر:
- دمای بدن نوزاد را مطابق برنامه‌ای که تیم درمان آموزش داده است بررسی کنید.
- محیط را در محدوده توصیه‌شده برای نوزاد نگه دارید و از تغییرات شدید دما جلوگیری کنید.
- برای گرم کردن نوزاد از کیسه آب گرم، بطری آب داغ، پد حرارتی یا وسیله گرمایشی مستقیم استفاده نکنید.
- بدون مشورت، روی دستگاه یا نوزاد پارچه، پتو یا پوشش اضافه قرار ندهید.
- اگر نوزاد غیرعادی گرم یا سرد به نظر می‌رسد، دمای بدن او غیرطبیعی است یا حال عمومی‌اش تغییر کرده، از تیم درمان راهنمایی بگیرید.
عدد مناسب دمای محیط برای همه شرایط یکسان نیست؛ نوع دستگاه، شرایط اتاق و وضعیت جسمی نوزاد می‌توانند در مراقبت لازم تأثیر بگذارند. بنابراین، توصیه اختصاصی پزشک و راهنمای دستگاه را در اولویت قرار دهید.
آیا هنگام فتوتراپی استفاده از چشم‌بند ضروری است؟
در فتوتراپی با نور بالاسر، معمولاً باید از محافظ چشم مخصوص استفاده شود تا چشم‌های نوزاد در برابر نور محافظت شوند. این محافظ باید اندازه مناسب داشته باشد و به‌درستی قرار بگیرد؛ نباید روی بینی فشار وارد کند یا تنفس نوزاد را مختل کند.
چند نکته مهم درباره محافظ چشم:
- از محافظی استفاده کنید که برای فتوتراپی طراحی شده و روش نصب آن را آموزش دیده‌اید.
- در طول درمان بررسی کنید که محافظ جابه‌جا نشده باشد.
- برای تغذیه یا مراقبت از نوزاد، محافظ را فقط در وقفه‌های مجاز و طبق دستور تیم درمان بردارید.
- اگر پوست اطراف چشم قرمز شده، ترشح وجود دارد یا محافظ درست قرار نمی‌گیرد، از مسئول درمان راهنمایی بخواهید.
در برخی روش‌های خاص، مانند بعضی دستگاه‌های فیبر نوری یا سامانه‌های دارای محفظه محافظ، نحوه محافظت از چشم‌ها ممکن است متفاوت باشد. بنابراین، محافظ چشم را خودسرانه حذف نکنید؛ حتی اگر نوزاد چشم‌هایش را بسته است.
نکات مهم مراقبت از نوزاد هنگام فتوتراپی در منزل
درمان در منزل فقط زمانی مناسب است که پزشک آن را با توجه به شرایط نوزاد تأیید کرده باشد و امکان استفاده صحیح از دستگاه و پیگیری وضعیت نوزاد وجود داشته باشد. در این شرایط، عواملی مانند وضعیت بالینی مناسب نوزاد، تغذیه کافی و امکان اندازه‌گیری روزانه سطح بیلیروبین اهمیت دارند. این معیارها باید در کنار نظر پزشک و شرایط اختصاصی هر نوزاد بررسی شوند و نباید به‌تنهایی مبنای تصمیم‌گیری درباره درمان قرار گیرند.
هنگام استفاده از دستگاه در منزل، این موارد را جدی بگیرید:
- تغذیه منظم: تغذیه نوزاد را مطابق توصیه پزشک ادامه دهید. اگر نوزاد به‌خوبی شیر نمی‌خورد، موضوع را پیگیری کنید.
- تعویض پوشک: تعداد پوشک‌های خیس و تغییرات دفع را زیر نظر داشته باشید؛ این اطلاعات می‌توانند به ارزیابی وضعیت تغذیه و آب‌رسانی کمک کنند.
- پیگیری بیلیروبین: آزمایش‌ها و بررسی‌های توصیه‌شده را به تعویق نیندازید.
- وقفه‌های درمان: زمان و مدت وقفه برای شیر دادن، تعویض پوشک و تماس با نوزاد باید مطابق برنامه درمانی باشد. در فتوتراپی شدید ممکن است وقفه‌ها محدودتر باشند.
- ایمنی دستگاه: کابل‌ها، محل قرارگیری دستگاه و تهویه اطراف آن را مطابق دستورالعمل بررسی کنید. دستگاه را خودسرانه جابه‌جا یا دستکاری نکنید.
- خواب ایمن: نوزاد را طبق توصیه‌های خواب ایمن، معمولاً به پشت، بخوابانید؛ او را برای افزایش تماس با نور به شکم نخوابانید، مگر اینکه تیم درمان در شرایط خاص دستور دیگری داده باشد.
برای آشنایی با مدل‌ها و امکانات دستگاه‌ها می‌توانید راهنمای دستگاه زردی نوزاد را در سایت نوین طب ایران مطالعه کنید. انتخاب دستگاه و تصمیم درباره درمان در منزل باید با توجه به شرایط نوزاد و نظر پزشک انجام شود.
چه زمانی باید با پزشک تماس بگیرید؟
در طول فتوتراپی، فقط به رنگ پوست نوزاد تکیه نکنید؛ ظاهر پوست به‌تنهایی نمی‌تواند میزان بیلیروبین را به‌طور قابل اعتماد مشخص کند. پیگیری آزمایش‌ها و توجه به وضعیت عمومی نوزاد ضروری است.
در صورت مشاهده موارد زیر، سریعاً با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید:
- نوزاد به‌سختی بیدار میشود یا به‌طور غیرعادی خواب‌آلود است.
- شیر نمی‌خورد یا تغذیه‌اش به شکل محسوسی کاهش یافته است.
- گریه بسیار زیر، غیرعادی یا مداوم دارد.
- بدنش شل شده یا برعکس، سفتی و قوس غیرعادی بدن دیده میشود.
- تب، تغییر غیرعادی دمای بدن یا نشانه‌های کمآبی مشاهده میشود.
- زردی بیشتر شده یا طبق برنامه درمانی کاهش مورد انتظار را نداشته است.
اگر نوزاد به‌سختی بیدار میشود، تشنج دارد، تنفس غیرطبیعی پیدا کرده یا علائم شدید دیگری نشان می‌دهد، منتظر پاسخ تلفنی نمانید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
جمع‌بندی
در فتوتراپی معمول با نور بالاسر، نوزاد اغلب بدون لباس و با پوشک در زیر دستگاه قرار می‌گیرد و از محافظ چشم مناسب استفاده می‌کند. هدف این است که نور درمانی به سطح کافی از پوست برسد، درحالی‌که دمای بدن، تغذیه و ایمنی نوزاد نیز به‌خوبی مراقبت می‌شوند.
بااین‌حال، نحوه پوشاندن نوزاد در همه دستگاه‌ها یکسان نیست. دستورالعمل مدل دستگاه و توصیه پزشک یا تیم درمان را رعایت کنید و برای تغییر پوشش، حذف محافظ چشم یا تغییر مدت درمان تصمیم خودسرانه نگیرید. پیگیری منظم بیلیروبین و توجه به علائم هشدار، بخش مهمی از درمان ایمن زردی نوزاد است.
سوالات متداول درباره مراقبت از نوزاد هنگام فتوتراپی
آیا هنگام استفاده از دستگاه فتوتراپی می‌توان پوست نوزاد را با کرم یا روغن چرب کرد؟
خیر، بهتر است بدون توصیه پزشک از کرم، روغن، لوسیون یا پماد روی پوست نوزاد استفاده نکنید. بعضی محصولات ممکن است باعث تحریک پوست شوند یا با شرایط درمان تداخل داشته باشند. اگر پوست نوزاد خشک یا ملتهب شده است، با پزشک مشورت کنید.
آیا هنگام فتوتراپی می‌توان نوزاد را حمام کرد؟
حمام کردن نوزاد باید با توجه به وضعیت عمومی او و نظر پزشک انجام شود. اگر قرار است حمام انجام شود، زمان آن را طوری تنظیم کنید که وقفه غیرضروری در روند درمان ایجاد نشود و پس از حمام، نوزاد به‌درستی خشک و آماده ادامه مراقبت شود.
آیا بعد از پایان فتوتراپی ممکن است زردی نوزاد دوباره افزایش پیدا کند؟
بله، در برخی نوزادان ممکن است سطح بیلیروبین پس از قطع فتوتراپی دوباره افزایش پیدا کند که به آن زردی برگشتی گفته میشود. به همین دلیل، پیگیری آزمایش بیلیروبین پس از پایان درمان در زمان تعیینشده توسط پزشک اهمیت دارد
آیا فتوتراپی باعث تغییر رنگ یا ظاهر مدفوع نوزاد میشود؟
بله، ممکن است مدفوع نوزاد هنگام فتوتراپی شلتر یا دفعات آن بیشتر شود. این تغییر میتواند در طول درمان دیده شود؛ اما اگر اسهال شدید، علائم کمآبی یا تغییر غیرعادی در وضعیت عمومی نوزاد مشاهده کردید، با پزشک تماس بگیرید.
